Seküler Ahlakın Doğası ve Toplumsal Yansımaları; E. Durkheim Örneği

Öz

Din ve ahlak konuları tarihte ve bugün toplumlar için son derece önemli olmuştur. Toplumların hayatında dinin ve ahlakın bu merkezi önem ve konumu, onların araştırılmasını, incelenmesini ve tartışılmasını gerekli hale getirmiştir. Bu konuyu sosyoloji disiplini içerisinde yoğun ve geniş bir şekilde inceleme konusu yapmış olan en önemli isimlerden biri Durkheim olmuştur. Sosyoloji geleneğinin öncü temsilcilerinden Durkheim, meslek hayatı boyunca din ve ahlak konularını çalışmalarının merkezine oturtmuş biridir. Bu çalışmayla onun din ve ahlak konularına verdiği önem ve değeri anlamak, toplumsal yansımalarını tespit etmek, din, ahlak, toplum ve kolektivite bağlamında çözümlemelerde bulunmak amaçlanmıştır. O’nun ahlak ve toplum diyalektiğini anlayarak, işlevsel sosyolojisinin temel dinamiklerinin tespiti ve analizi hedeflenmiştir. Bunun için Türkçe’ye çevrilmiş eserleri okunarak, İngilizce yazılan kimi eserleri de incelenerek, çalışma konumuza dair veriler elde edilmiştir. Bazı önemli yazarların Durkheim ve onun ahlak yaklaşımı konusundaki kitap ve makaleleri de taranarak veriler zenginleştirilmiştir. Bu bilgiler ve veriler ışığında konu analiz edilmiş, sonrasında çözümlemeler ve değerlendirmeler yapılmıştır. O’na göre din ve ahlak olguları geçmişte birbiriyle ilintili olarak anlaşılmış ve ahlak, dinin bünyesinde varlığını sürdürmüştür. Durkheim, ahlakı dinin egemenliğinden kurtaracak çalışmalar yapmış, ona özgürlüğünü vermek ve onu kendi çağına uyarlamak için sosyoloji ‘bilimi’nin nesnesi yapmıştır. Bu iki olguyu modern döneme yeniden uyarlamak için rasyonalist bir yaklaşım sergilemiş ve sosyolojisini büyük oranda bu iki kavram üzerine kurmuştur. Adına “ahlak bilimi” diyecek kadar önemsediği sosyolojiyi, ahlaki kuralları tespit etmek ve göreve koşmak için kullanmıştır. Durkheimcı ahlak, tüm yurttaşlara öğretilmesi gereken ideal bir seküler ahlaktır ve onun ‘toplum’ adını verdiği dinin kuralları olarak ikame edilmiştir.